OTP न देताही बँक खाते रिकामे कसे होते? पाहा

तंत्रज्ञान – Cyber Crime Alert Tips या सरकारी मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आता प्रत्येकासाठी अनिवार्य झाले आहे. मोबाईल आणि इंटरनेटमुळे व्यवहार वेगाने वाढले आहेत. मात्र सायबर गुन्हेगार नागरिकांना फसवण्यासाठी नवनवीन क्लृप्त्या शोधत आहेत. बँकेच्या नावाने खोटे फोन येणे किंवा डिजिटल अरेस्टची भीती दाखवणे असे प्रकार सातत्याने घडत आहेत. सायबर सुरक्षिततेसाठी केंद्र सरकारच्या अधिकृत यंत्रणांनी महत्त्वपूर्ण नियमावली जारी केली आहे. (हे हि वाचा – तुमचे सोशल मीडिया खाते धोक्यात)

मोबाईल आणि इंटरनेटमुळे दैनंदिन व्यवहार झपाट्याने सोपे झाले आहेत. मात्र याच डिजिटल सुविधांचा गैरफायदा घेत सायबर गुन्हेगार नागरिकांना वेगवेगळ्या पद्धतीने लक्ष्य करत आहेत.

कधी बँकेच्या नावाने फोन येतो, तर कधी सरकारी अधिकारी असल्याचे सांगितले जाते. काही प्रकरणांत नोकरी, गुंतवणूक किंवा पार्सलच्या नावानेही नागरिकांकडून माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न केला जातो.

विशेष म्हणजे, फसवणूक करणाऱ्यांचा मुख्य उद्देश नेहमी थेट पैसे मागणे नसतो. आधी विश्वास निर्माण केला जातो आणि त्यानंतर वैयक्तिक किंवा आर्थिक माहिती मिळवली जाते.

घाई करण्यास भाग पाडणे ही मोठी धोक्याची खूण

सायबर फसवणूक करणारे समोरच्या व्यक्तीला विचार करण्यासाठी वेळ मिळू नये यासाठी घाई निर्माण करतात.

“आत्ताच खाते बंद होईल”, “तुमच्यावर गुन्हा दाखल होणार आहे” किंवा “ताबडतोब पैसे भरावे लागतील”, अशा प्रकारची भाषा वापरली जाऊ शकते.

I4C ने डिजिटल अरेस्टच्या प्रकरणांबाबत नागरिकांना विशेष सावध केले आहे. अशा प्रकरणांत आरोपी स्वतःला पोलीस, CBI, RBI किंवा अन्य सरकारी यंत्रणेचे अधिकारी असल्याचे भासवतात.

सरकारी अधिकारी असल्याचे सांगितले तरी लगेच विश्वास ठेवू नका

फोनवर समोरची व्यक्ती अधिकारी असल्याचे सांगत असेल, तर केवळ तिच्या बोलण्यावर विश्वास ठेवू नका.

संशयास्पद कॉलमध्ये वैयक्तिक माहिती, बँक खाते, कार्डची माहिती, पासवर्ड किंवा OTP मागितला जात असल्यास विशेष काळजी घ्या.

I4C च्या मार्गदर्शनानुसार अनोळखी व्यक्ती किंवा संशयास्पद कॉलवर वैयक्तिक व आर्थिक माहिती देणे टाळावे.

OTP सांगितला नाही तरी फसवणूक होऊ शकते

अनेकांना वाटते की OTP शेअर केला नाही म्हणजे खाते सुरक्षित आहे. मात्र सायबर गुन्हेगार विविध मार्गांनी माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न करू शकतात.

खोट्या वेबसाइटवर लॉगिन करण्यास सांगणे, संशयास्पद लिंक पाठवणे किंवा बनावट अॅप डाउनलोड करण्यास सांगणे हे त्यापैकी काही प्रकार आहेत.

CERT-In ने संशयास्पद लिंक आणि अनोळखी स्रोतांपासून सावध राहण्याचा सल्ला दिला आहे. तसेच अॅप्स विश्वसनीय अॅप स्टोअरमधूनच डाउनलोड करण्याची सूचना केली आहे.

लिंकवर क्लिक करण्यापूर्वी दोनदा विचार करा

SMS, ई-मेल किंवा सोशल मीडिया मेसेजमधून आलेली लिंक अधिकृत दिसत असली तरी ती खरी असेलच असे नाही.

विशेषतः शॉर्ट लिंकबाबत काळजी घेणे आवश्यक आहे. CERT-In ने अशा लिंकचा पूर्ण पत्ता तपासण्याची सूचना केली आहे.

बँकिंग किंवा पेमेंटशी संबंधित कामासाठी शक्यतो संबंधित संस्थेचे अधिकृत अॅप किंवा अधिकृत वेबसाइट स्वतः उघडा.

संशय आला तर पैसे पाठवण्याआधी व्यवहार थांबवा

फोनवरून कोणीही दबाव आणत असेल तर संभाषण थांबवणे हा अनेकदा सुरक्षित पर्याय असतो.

संशयास्पद व्यक्तीने दिलेल्या नंबरवर पुन्हा संपर्क करण्याऐवजी संबंधित बँक, कंपनी किंवा सरकारी संस्थेचा अधिकृत संपर्क क्रमांक स्वतः शोधून संपर्क करा.

फसवणूक झाली तर वेळ वाया घालवू नका

सायबर आर्थिक फसवणूक झाल्यास तातडीने 1930 या राष्ट्रीय सायबर क्राइम हेल्पलाइनवर संपर्क करणे महत्त्वाचे आहे.

तक्रार National Cyber Crime Reporting Portal वरही नोंदवता येते. पोर्टलवर आर्थिक फसवणुकीची तक्रार करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

तक्रार करताना व्यवहाराची तारीख, वेळ, रक्कम, बँक किंवा वॉलेटची माहिती आणि Transaction ID/UTR यांसारखी माहिती जवळ ठेवणे उपयुक्त ठरते.

संशयास्पद नंबर किंवा UPI ID तपासण्याची सुविधाही उपलब्ध

National Cyber Crime Reporting Portal वर I4C ने Suspect Repository सुविधा उपलब्ध केली आहे. त्यामध्ये मोबाइल नंबर, ई-मेल, बँक खाते, UPI ID आणि सोशल मीडिया संबंधित काही संशयित माहिती तपासता येते.

मात्र या डेटाबेसमधील माहिती ही नागरिकांकडून आलेल्या तक्रारींवर आधारित असल्याने ती अंतिम किंवा संपूर्ण यादी मानू नये, असे पोर्टलवर स्पष्ट करण्यात आले आहे.

डिजिटल सुरक्षिततेचा सोपा नियम लक्षात ठेवा

अनोळखी कॉल, संशयास्पद लिंक आणि अचानक आलेल्या पैशांच्या मागणीवर तातडीने प्रतिक्रिया देऊ नका.

घाई करू नका, माहिती शेअर करू नका आणि अधिकृत स्रोतावरून पडताळणी करा.

डिजिटल व्यवहार वाढत असताना सायबर सुरक्षिततेची जबाबदारी केवळ बँक किंवा सरकारची नसून प्रत्येक इंटरनेट वापरकर्त्याची आहे.