राज्यात शाळा प्रवेशासाठी किमान वय निश्चित; पहिलीसाठी ६ वर्षे, टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी

मुंबई: शाळा प्रवेश किमान वय निश्चित करणारा शासन निर्णय राज्याच्या शालेय शिक्षण विभागाने जारी केला आहे. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० च्या अंमलबजावणीसाठी हा निर्णय घेतला आहे. आदेशानुसार इयत्ता पहिलीत प्रवेशासाठी बालकाचे वय ६ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक आहे. यासाठी ३० जून ही मानीव तारीख धरली जाईल. अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने होणार आहे. नर्सरीसाठी ३ वर्षांची अट २०२७-२८ पासून लागू होईल.

शाळा प्रवेश किमान वय : जीआरमधील मुख्य तरतुदी

महाराष्ट्रातील प्राथमिक व पूर्व-प्राथमिक शिक्षण व्यवस्थेत सुसूत्रता आणण्यासाठी आणि राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० ची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी राज्य शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागाने एक अत्यंत महत्त्वाचा शासन निर्णय (जीआर) जारी केला आहे. या निर्णयानुसार, शाळा प्रवेशासाठी बालकांचे किमान वय निश्चित करण्यात आले असून, आगामी शैक्षणिक वर्षांपासून याची टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी केली जाणार आहे. या नव्या धोरणामुळे राज्यातील विविध शिक्षण मंडळांच्या शाळांमध्ये प्रवेशाच्या वयाबाबत असणारी विषमता दूर होण्यास मदत होणार आहे. (चंद्रपुरात दुष्काळ निवारण उपाययोजनांना प्राधान्य, वाचा बातमी)

शालेय शिक्षण विभागाने जारी केलेल्या आदेशानुसार, केंद्र शासनाच्या सूचनेनुसार इयत्ता पहिलीत प्रवेश घेण्यासाठी बालकाचे वय ६ वर्षे पूर्ण असणे अनिवार्य करण्यात आले आहे. यासाठी ३० जून ही मानीव तारीख (कट ऑफ डेट) धरली जाईल. पूर्व-प्राथमिक शिक्षणापासूनच या धोरणाची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने सुरू केली जाणार आहे. शैक्षणिक वर्ष २०२७-२८ पासून नर्सरी किंवा बालवाटिका-१ मध्ये प्रवेशासाठी मुलाचे वय ३ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक राहील. त्यानंतर २०२८-२९ मध्ये ज्युनियर केजीसाठी ४ वर्षे, २०२९-३० मध्ये सिनियर केजीसाठी ५ वर्षे आणि शैक्षणिक वर्ष २०३०-३१ पासून इयत्ता पहिलीच्या प्रवेशासाठी ६ वर्षे पूर्ण असणे बंधनकारक असेल. या नियोजनामुळे ३ वर्षांच्या वयात नर्सरीमध्ये प्रवेश घेणारे बालक ६ वर्षांचे झाल्यावरच इयत्ता पहिलीत पोहचेल.

विद्यमान विद्यार्थ्यांना सवलत आणि १५ दिवसांची सूट

शासनाने पालकांना आणि शाळांना दिलासा देण्यासाठी काही महत्त्वाच्या सवलती आणि स्पष्टीकरणेही दिली आहेत. त्यानुसार, सन २०२६-२७ या आगामी शैक्षणिक वर्षासाठी सध्या नर्सरी ते इयत्ता पहिलीत शिकत असलेल्या विद्यमान विद्यार्थ्यांना हे नवे वयाचे निकष लागू होणार नाहीत. तसेच, पूर्व-प्राथमिक ते इयत्ता पहिलीच्या प्रवेशासाठी शाळाप्रमुखांच्या स्तरावर किमान आणि कमाल वयात १५ दिवसांची विशेष सूट देण्याचे अधिकार देण्यात आले आहेत. याशिवाय, कोणत्याही मान्यताप्राप्त शाळेतून मागील वर्ग उत्तीर्ण होऊन पुढील उच्च वर्गात प्रवेश घेणाऱ्या नियमित विद्यार्थ्यांना या वयाच्या निकषांमधून पूर्णपणे वगळण्यात आले आहे.

पूर्वी राज्य मंडळ, सीबीएसई, आयसीएसई आणि आयबी अशा वेगवेगळ्या शिक्षण मंडळांच्या शाळांमध्ये पहिलीतील प्रवेशासाठी वेगवेगळ्या वयोमर्यादा व वेगवेगळ्या तारखा ग्राह्य धरल्या जात होत्या. तसेच बालवाडी किंवा नर्सरी प्रवेशासाठी कोणताही स्पष्ट नियम अस्तित्वात नव्हता, ज्यामुळे लहान वयातच मुलांवर शैक्षणिक ताण येत होता. आता केंद्र सरकारच्या शालेय शिक्षण व साक्षरता विभागाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार राष्ट्रीय शिक्षण धोरणातील ‘पायाभूत स्तर’ (फाउंडेशनल स्टेज) मजबूत करण्याच्या दृष्टीने हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. यासंदर्भातील सविस्तर मार्गदर्शक सूचना प्राथमिक शिक्षण संचालनालयामार्फत लवकरच प्रसिद्ध केल्या जाणार आहेत.